Kinderboekwinkel De Boekenwurm in Maastricht zit in zwaar weer. Dat is te volgen via het blog van eigenares Hanneke Koene, die zich niet alleen inzet voor haar winkel, maar ook voor leesbevordering in het algemeen. Haar recente blogs, van maart en april dit jaar, zijn schrijnend en herkenbaar.
Ik heb acht jaar als parttimer in verschillende boekhandels gewerkt, en vooral bij de laatste, de Theatre and Film Bookshop in Amsterdam, was de crisis goed voelbaar. We hebben -net als Hanneke- van alles bedacht om klanten te behouden en nieuwe klanten te trekken. Een gevecht dat voor zelfstandige boekhandels bijna niet valt te winnen, door een combinatie van dingen: het succes van online groothandels die tegen lage onkosten snelle service kunnen bieden en reclame kunnen maken via radio en tv, supermarkten en Hema’s die ook boeken gingen verkopen (omdat ze zo nodig àlles moeten verkopen), uitgeverijen die zelf boeken gingen verkopen via hun websites (ondoordacht en schadelijk, omdat ze hun partners -de boekhandels- ermee beconcurreren en het boekhandelspercentage in eigen zak steken, zonder dat auteurs daar beter van worden) en, last but not least, klanten die wèl alle service willen, maar daar geen cent of geduld voor over hebben. Leve de vrije markt!
Een soort dier
Ik moet eerlijk bekennen dat er momenten waren waarop ik dacht: Dit is de moderne tijd, boekhandels gaan verdwijnen, dat is kennelijk wat de markt wil. Maar ‘de markt’ is niks. Daar ben ik steeds meer van overtuigd. De markt wordt ons voorgespiegeld als een soort dier met een eigen wil, dat zijn eigen verwoestende weg gaat. Maar de markt, dat zijn wij! We wonen niet in Cuba, wij kiezen zelf waar en wanneer we onze spullen kopen. En meestal zijn we liever lui dan moe, dat is de waarheid. We bestellen onze boeken liever vanuit een luie stoel, dan dat we een klein stukje omfietsen naar onze favoriete boekwinkel. Of we doen juist vreselijk veel moeite, om een paar euro goedkoper uit te zijn. Dan struinen we met verhitte koppen het internet af, op zoek naar koopjes. Zo is het. Toch?
Bewust
En toch kopen we steeds bewuster, bijvoorbeeld als het gaat om vlees en kleding. We letten op vrije uitloop-, gezond- en EKO-merkjes, eten vaker vegetarisch, kopen slaafvrije chocolade en zoeken naar kleding van biokatoen, gemaakt zonder gifstoffen en niet door kinderhanden. Maar boeken kopen we nog steeds bij online giganten die onzichtbaar zijn en soms (of altijd?) hun personeel uitbuiten om zoveel mogelijk winst te kunnen maken, zoals onlangs te zien was in een documentaire over Amazon Duitsland. Het gaat me trouwens niet per se om het fenomeen ‘online’. Vaak zijn er prachtige winkels en initiatieven die alleen online te vinden zijn. Het gaat me om de ideeën die achter de winkels liggen, online of in de straat. En het is vermoeiend om steeds keuzes te moeten maken, dat weet ik. Vrijheid betekent niet alleen blijheid, maar ook: verantwoordelijkheid.
Kortom, het wordt hoog tijd dat we ook bewust gaan kopen als het om boeken gaat. Als we dat niet doen, zullen boekwinkels één voor één uit het straatbeeld verdwijnen en volgens mij willen de meesten van ons dat niet. Wij, de markt, willen geen wereld zonder boekwinkels.
Kiezen
In 2011 richtte ik een facebookpagina op, met als titel ‘Red de boekwinkel’ (lees hier het mission statement en like de pagina, als je wilt). De titel leverde me kritiek op, men vond het te negatief. Maar ik sta er nog steeds achter. Het is de realiteit, boekhandels redden het niet, als wij ons koopgedrag niet veranderen. Zo simpel is het. We moeten kiezen. En met ‘we’ bedoel ik ook schrijvers, bedrijven, managers en uitgeverijen. We moeten kiezen: in wat voor een wereld willen we leven?
Flashmob
Maar nu De Boekenwurm. Daar begon ik dit blog mee. Kinderboekwinkels zijn belangrijk. Lees hier waarom. Deze winkel mag niet wegvallen. Net als alle andere kinderboekwinkels in Nederland en Vlaanderen, die een belangrijke functie hebben en nooit te vervangen zijn door online winkels. Gespecialiseerde boekwinkels zijn een bron van kennis, ideeën en inspiratie.
Manon Sikkel, schrijfster en winnares van de Kinderjuryprijs 2012, heeft een geweldig plan bedacht en georganiseerd: op maandag 22 april om 14.30 uur komt er een Kinderboekenmakersflashmob bij De Boekenwurm in Maastricht. De eerste ter wereld! Meer dan 40 kinderboekenschrijvers en illustratoren hebben toegezegd er te zijn, onder wie Anna van Praag, Floortje Zwigtman, Marjolijn Hof, Kees de Boer, Jacques Vriens, Reggie Naus, Milja Praagman, Janneke Schotveld en Marian De Smet. En ik zal er ook bij zijn. Jacques Vriens houdt een speech en luidt met een schoolbel de flashmob in.
Met deze flashmob willen we zoveel mogelijk aandacht genereren voor De Boekenwurm, en voor andere gespecialiseerde kinderboekwinkels. Ga naar deze kinderboekwinkels (kan ook via mail of online), laat je adviseren en koop zoveel mogelijk boeken. Geef de boeken cadeau aan kinderen die je kent, of aan voedselbanken bijvoorbeeld, dan komen ze terecht bij kinderen die nooit een boek cadeau krijgen. Het afgelopen jaar hebben we in Nederland 3,6 miljard (!) euro uitgegeven aan snoep. Als we vanaf nu minder snoep kopen en meer boeken, bij zelfstandige boekwinkels, dan komt het misschien nog goed met de wereld. In elk geval wordt hij er iets mooier van.
Tot ziens in de boekwinkel.
Claudia Jong
PS: Publiek is uiteraard welkom bij de flashmob! Het wordt een feestje en de auteurs en illustratoren signeren met plezier alle boeken die je koopt. Via deze facebookpagina kun je aangeven of je aanwezig zult zijn. Geïnteresseerden die niet naar Maastricht kunnen komen vragen we om zoveel mogelijk ruchtbaarheid te geven aan de actie en mensen aan te sporen tot het kopen van boeken in een (kinder)boekwinkel.
